Równowaga a prawo

Arystoteles twierdził, iż są 3 grupy obywateli. Bardzo bogaci, bardzo biedni i stan pośredni. Dobrym ustrojem nazywa ten, który umożliwia obywatelom rozwój i samorealizację. Państwu powinno zależeć na jak najsliniejszej klasie średniej, z uwagi na fakt, iż bogaci ciążą ku oligarchii a biedni ku demokracji. Wskazuje zatem, że buforem ma być klasa średnia, musi być ona w większości, gdyż przyczyną przewrotów jest zawsze brak równości, czyli równowagi ustrojowej. W związku z tym ludzie, którzy życzą sobie życia w danym ustroju muszą przeważać nad zwolennikami jego obalenia. Wskazuje na stabilność ustroju mieszanego.

“Czynniki ustrojowe” Arystotelesa.

Arystoteles uważał, iż wszystkie ustroje państwowe mają trzy części składowe:

a) czynnik obradujący nad sprawami państwa - : uprawnienia prawodawcze, stosowanie najwyższych kar, stosunki międzynarodowe

b) czynnik rządzący (wykonujący) – rozstrzyganie i wydawanie rozporządzeń (co ważne administracja według Arystotelesa też powinna stanowić prawo!)

c) czynnik sądzący – 8 rodzajów sądów o jurysdykcji karnej, cywilnej i administracyjnej

Wprowadzenie koncepcji gwarancji równowagi. Cenzus majątkowy miał się zmieniać stosownie do wzrostu zamożności bądź ubożenia społeczeństwa. Prawo miało dążyć do zapobieżeniu obrastania w potęgę jednostki. Należy rozdzielić godności pomiędzy przeciwne klasy.

Koncepcja czynników ustrojowych nie jest teorią podziału władzy. Nie ma klasyfikacji prawnych sfer działania pastwa, kompetencje się mieszają, nie ma powiązania podmiotów z prawnymi sferami działania – jest to tylko podział pracy!

Była to pierwsza doktryna ustroju mieszanego. Razi jednak niekonsekwencja, jako że brak tu właściwie elementów monarchicznych i demokratycznych). Platon oparł się o ustrój Aten za Kleistenesa)

RADA (Boule):
Podział obywateli na 4 klasy podatkowe, wyłaniające kandydatów na członków Rady, następuje losowanie. W Radzie ma zasiadać 90 osób z każdej klasy. 360 członków
Kompetencje ustawodawcze, sądownicze, polityka zagraniczna, wybór urzędników

Nocne zebrania:

Narady najznamienitszych obywateli (powrót do koncepcji mędrców)
Podejmowanie strategicznych decyzji
Pozytywami było połączenie elementów praktyki z elementami filozofii, połączenie form rządów i uzasadnienie tej doktryny chwiejnością ludzkiego charakteru.

Platon skonstruował wizję „ustroju słusznego” wokół czterech aksjomatów:

I – Niektóre formy rządów należy połączyć, podstawą miały być monarchia i demokracja.
II – Przeświadczenie, że sprawowanie nieograniczonej władzy deprawuje rządzących.
III – Skoro nie istnieją państwa rządzone przez mędrców, to należy wprowadzić prawa aby głupcy korzystali z nich rządząc, ponieważ prawo jest wynikiem doświadczenia, a zatem mądrości.
IV – Aby uchronić się przed nadużywaniem władzy koniecznością jest jej podział, Platon podał przykład Sparty. Dwóch Królów równoważonych przez Geruzję (rada starców) oraz aby dodatkowo zrównoważyć wprowadzenie instytucji Eforów. Brak wzmianki o Zgromadzeniu Ludowym

Nie ma jednego twórcy teorii ustroju mieszanego. Należy wskazywać na prekursorów czy propagatorów. Teoria ustroju mieszanego wynika ze źródeł instytucjonalnych i intelektualnych. Aby mogło dojść do jej powstania musiały pojawić się trzy kroki.

a) nazwanie form rządu (nie wiadomo, kto je nazwał natomiast znajdziemy je u Herodota w „Dyskusji Ustrojowej” – opisie powstania monarchii perskiej po rządach magów, w czasie popowstaniowego zebrania kolejni mówcy przedstawiali swoje racje dokonując apologii demokracji, oligarchii oraz monarchii.

b) ustalenie, które formy są dobre a które złe, zdrowe i patologiczne (dokonał tego Sokrates, który nie różnicując demokracji i ją potępiając dostrzega jednak możliwość pojawienia się dwóch sytuacji: rządów nielicznych lub jednowładztwa)

Rządy nielicznych:

Arystokracja (rządy najlepszych)    Oligarchia (plutokracja, rządy bogatych nieuków)

Jedynowładztwo:
Monarchia sprawiedliwa    Tyrania, zła i niesprawiedliwa

c) zmieszanie form rządu (czego dokonał Platon, wychodząc z założenia, że wszelkie proste formy rządu są nie do utrzymania, wprowadził pierwszą triadę, uznał iż należy zmieszać pewne formy rządu by powstało „państwo drugiego rzędu”, „ustrój słuszny”.