Równowaga a prawo

Arystoteles twierdził, iż są 3 grupy obywateli. Bardzo bogaci, bardzo biedni i stan pośredni. Dobrym ustrojem nazywa ten, który umożliwia obywatelom rozwój i samorealizację. Państwu powinno zależeć na jak najsliniejszej klasie średniej, z uwagi na fakt, iż bogaci ciążą ku oligarchii a biedni ku demokracji. Wskazuje zatem, że buforem ma być klasa średnia, musi być ona w większości, gdyż przyczyną przewrotów jest zawsze brak równości, czyli równowagi ustrojowej. W związku z tym ludzie, którzy życzą sobie życia w danym ustroju muszą przeważać nad zwolennikami jego obalenia. Wskazuje na stabilność ustroju mieszanego.

“Czynniki ustrojowe” Arystotelesa.

Arystoteles uważał, iż wszystkie ustroje państwowe mają trzy części składowe:

a) czynnik obradujący nad sprawami państwa - : uprawnienia prawodawcze, stosowanie najwyższych kar, stosunki międzynarodowe

b) czynnik rządzący (wykonujący) – rozstrzyganie i wydawanie rozporządzeń (co ważne administracja według Arystotelesa też powinna stanowić prawo!)

c) czynnik sądzący – 8 rodzajów sądów o jurysdykcji karnej, cywilnej i administracyjnej

Wprowadzenie koncepcji gwarancji równowagi. Cenzus majątkowy miał się zmieniać stosownie do wzrostu zamożności bądź ubożenia społeczeństwa. Prawo miało dążyć do zapobieżeniu obrastania w potęgę jednostki. Należy rozdzielić godności pomiędzy przeciwne klasy.

Koncepcja czynników ustrojowych nie jest teorią podziału władzy. Nie ma klasyfikacji prawnych sfer działania pastwa, kompetencje się mieszają, nie ma powiązania podmiotów z prawnymi sferami działania – jest to tylko podział pracy!

Arystoteles recypuje wzór Platona w klasyfikacji prostych form rządu. Wprowadza jednak jedną zmianę. Zamiast demokracji praworządnej pojawia się pojęcie politei. Zasadnicza różnica polega na tym, że klasyfikacja Arystotelesa dzieli formy jeszcze na podtypy. Za formy podstawowe Arystoteles uznaje Oligarchię i Demokrację.

Arystoteles

Dobre:
Monarchia
Arystokracja
Politea

Złe:

Tyrania
Oligarchia
Demokracja

Politei Arystoteles nadaje właściwie cztery znaczenia, odnosi je do państwa jako takiego, do reguł ustrojowych, mówi o niej jako o odmianie demokracji, wreszcie jako o mieszaninie oligarchii i demokracji. Buforem miała być liczna klasa średnia. Przykładem dla Arystotelesa miała być Sparta.

Była to pierwsza doktryna ustroju mieszanego. Razi jednak niekonsekwencja, jako że brak tu właściwie elementów monarchicznych i demokratycznych). Platon oparł się o ustrój Aten za Kleistenesa)

RADA (Boule):
Podział obywateli na 4 klasy podatkowe, wyłaniające kandydatów na członków Rady, następuje losowanie. W Radzie ma zasiadać 90 osób z każdej klasy. 360 członków
Kompetencje ustawodawcze, sądownicze, polityka zagraniczna, wybór urzędników

Nocne zebrania:

Narady najznamienitszych obywateli (powrót do koncepcji mędrców)
Podejmowanie strategicznych decyzji
Pozytywami było połączenie elementów praktyki z elementami filozofii, połączenie form rządów i uzasadnienie tej doktryny chwiejnością ludzkiego charakteru.

Platon skonstruował wizję „ustroju słusznego” wokół czterech aksjomatów:

I – Niektóre formy rządów należy połączyć, podstawą miały być monarchia i demokracja.
II – Przeświadczenie, że sprawowanie nieograniczonej władzy deprawuje rządzących.
III – Skoro nie istnieją państwa rządzone przez mędrców, to należy wprowadzić prawa aby głupcy korzystali z nich rządząc, ponieważ prawo jest wynikiem doświadczenia, a zatem mądrości.
IV – Aby uchronić się przed nadużywaniem władzy koniecznością jest jej podział, Platon podał przykład Sparty. Dwóch Królów równoważonych przez Geruzję (rada starców) oraz aby dodatkowo zrównoważyć wprowadzenie instytucji Eforów. Brak wzmianki o Zgromadzeniu Ludowym

Nie ma jednego twórcy teorii ustroju mieszanego. Należy wskazywać na prekursorów czy propagatorów. Teoria ustroju mieszanego wynika ze źródeł instytucjonalnych i intelektualnych. Aby mogło dojść do jej powstania musiały pojawić się trzy kroki.

a) nazwanie form rządu (nie wiadomo, kto je nazwał natomiast znajdziemy je u Herodota w „Dyskusji Ustrojowej” – opisie powstania monarchii perskiej po rządach magów, w czasie popowstaniowego zebrania kolejni mówcy przedstawiali swoje racje dokonując apologii demokracji, oligarchii oraz monarchii.

b) ustalenie, które formy są dobre a które złe, zdrowe i patologiczne (dokonał tego Sokrates, który nie różnicując demokracji i ją potępiając dostrzega jednak możliwość pojawienia się dwóch sytuacji: rządów nielicznych lub jednowładztwa)

Rządy nielicznych:

Arystokracja (rządy najlepszych)    Oligarchia (plutokracja, rządy bogatych nieuków)

Jedynowładztwo:
Monarchia sprawiedliwa    Tyrania, zła i niesprawiedliwa

c) zmieszanie form rządu (czego dokonał Platon, wychodząc z założenia, że wszelkie proste formy rządu są nie do utrzymania, wprowadził pierwszą triadę, uznał iż należy zmieszać pewne formy rządu by powstało „państwo drugiego rzędu”, „ustrój słuszny”.